Kavramlarda örgütlenme 2 biçimde olur :

a- Yatay: Yaklaşık olarak benzer/eş içerikli kavramları kapsar. Kedi, köpek, at vb.

b- Dikey: Git gide artan içerikli aşamalı kavramları kap­sar. Çomar, köpek, hayvan vb.

YATAY ÖRGÜTLENME

* çocuğun ilk kavramları yatay örgütlüdür.

*Kısıtlı deneyim ve söz dağarcığını yansıtır . Hav hav / köpek gibi kavramlar yalnızca köpeklere değil; kedi, tavşan, hayvan resimleri gibi çeşitli nesnelere de uygulanır.

*Algının kesinleşmesi, artan ve çeşitlenen deneyimler ve gelişen söz dağarcığı ile çocuğun kavramları farklılaşmaya başlar ve daha kesin olarak ayırt edebilir.

*2-3 yaşta köpek ve at, kız ve erkek, birbirlerinden farklı­Iaşmıştır. Ancak hala somutturlar, gerçek nesnelere ve bu nesnelerin dış özelliklerine bağlıdır.

*Kavramları betimleyemez ve kıyaslayamaz Kavramla­rın özelliklerini düşünüp onlar hakkında konuşabildiği zaman gerçek kavram edinir.

*Gerçek kavram, okul öncesi yılların sonlarına doğru başlar.

* Köpek ancak, çocuk aynı anda sözel olarak kedi ile kö­peği ayırt edebildiği zaman gerçek kavram olur.

*Çocuk; “Kedi, miyav; köpek, hav hav.” der diye ikisini ayırt edebildiği zaman “Bütün köpekler havlar.” sonucuna ulaşır.

*Bu özelliği diğer türleri ile kıyaslayıp “Kediler havlamaz, miyavlar.” diye belirtebilir.

DİKEY ÖRGÜTLENME

Üst düzey kavramları içerir. Kavramları, daha soyut or­tak öğeleri ile tanımaya dayanır. Genellikle okul yıllarına ka­dar başarılamaz. Örneğin elma ve şeftali ne bakımdan birbi­rine benzer, sorusu ancak normal 7 yaş çocuğu tarafından yanıtlanabilir.

Kavramların gelişiminde de birtakım özellikler göze çar­par. Örneğin sayıları ezber yoluyla öğrenebilir. l0’a, 20’ye, 100’e kadar sayabilir. Ancak parmaklarını sayması istenen çocuk, başparmaktan başlayarak doğru sayabilir. Onun görüşünde baş “1” olmuştur ve serçe parmak “1” olamaz.

• Gerçek sayı kavramı henüz gelişmemiştir; düğmelerin şekline, sıranın uzunluğuna bakarak sayıların çokluğu veya azlığı hakkında karar verir. Aynı durum ağırlık ve hacim kav­ramında da görülür.

• Anne, iki eşit büyüklükteki bardağa su doldurup sonra bunlardan biri içindeki suyu daha uzun ve ince üçüncü bir Imrdağa boşaltsa ve çocuğa hangisinde daha çok su olduğunu sorsa çocuk ince uzun bardağı gösterir. Oysa başlangıçta eşİt bÜyüklükteki bardaklardaki suyun aynı miktarda olduğunu gÖrmüştür.

* Geçerli muhakeme yapamaz.

• Sayı, ağırlık ve miktarın biçim değiştirmesine rağmen aynı kalacağını kavrayamaz.

*Sınıflama ve gruplama da yapamaz.Çiçekler grubu olup gelinciğin, papatyanın bu grubun birer parçası olduğunu, Hayvanlar grubu olup kedinin, köpeğin bu grubun bi­rer parçası olduğunu kavrayamaz.