Çocuklarda düzen çocuklarda iç düzen çocuklarda düzen duygusu


Çocukta ikili bir düzen duygusu vardır. Bunlardan biri dışa dönüktür ve çevresiyle ilişkilerini algılamaya yöneliktir. İkincisi ise içe dönüktür ve vücudunun çeşitli parçalarıyla bunlar arasındaki ilişkileri kavramaya yöneliktir. Bu çeşit duyarlılığa biz “iç uyarlama” deriz. İç uyarlama deneyci ruh bilimciler tarafından incelenmiştir. Kişinin çeşitli uzuvlarının aldığı değişik durumları kavramasına yarayan bir kas duyusunun varlığını saptamışlardır. Bu duyu özel bir çeşit bellek, yani kas belleğinin gerektirir. Bu mekanik bir açıklama oluyor. Bilinçli olarak yerine getirilmiş eylemlere dayanıyor.

Örneğin şöyle deniyor: Kişi bir şeyi yakalamak üzere elini hareket ettirdiğinde, hareket algılanıp belleğe işliyor, böylece tekrar edilme olanağı buluyor. Demek ki insan ister sağ, ister sol elini oynatabiliyor, başını o yana, bu yana çevirebiliyorsa, bu sözden daha önce edindiği ussal ve gönüllü deneyimlerin sonucudur. Ama çocuk, serbestçe hareket etmeye ve söz konusu deneyimleri edinmeye başlamadan çok önce, o geçirdiği yoğun duyarlılık dönemi sırasında vücudunun çeşitli durumlarını bellediğini bize kendi gösteriyor. Yani doğa, çocuğu vücudunun davranış ve durumlarına yönelik özel bir duyarlılıkla donatıyor.

Eski kuramlar hep sinir sisteminin mekanizması üzerine kuruludur. Oysa duyarlılık dönemleri ruhsal olgulara dayanır. Bunlar bilincin temellerini atan sezi ve dürtülerdir. Bunlar ruhsal gelişiminin temelini oluşturan ana ilkeleri doğuran kendiliğinden gelme enerjilerdir. Demek ki, doğa, fiili gelişim için gerekli sırlada bilinçli deneyi sağlıyor. Çevrede bu yaratıcı fethin huzur içinde gelişimini önleyen bir engel belirdiğinde bu duyarlılık döneminin keskinliği ve yoğunluğu büsbütün ortaya çıkıyor. Böyle bir şey olduğu zaman, çocuk büyük bir huzursuzluk içine düşüyor ve giderek bir hastalık görüntüsü kazanan ve dediğimiz engel ortadan kalkmadıkça ne yapılsa sürüp giden bir huysuzluk nöbeti başlıyor. Engel ortadan kaldırılır kaldırılmaz da hem huysuzluk, hem rahatsızlık silinip gidiyor.