Çocuklarla iletim kurmak için de disiplin sağlamak için de ödül ve ceza kavramları kullanılıyor. Peki anne-babalar bu konuda ne derece doğru davranıyorlar? Ödül ve ceza verilmeli? Bu soruların yanıtlarını ELELE Çocuk Genç ve Yetişkin Psikolojik Danışma Merkezi Psikolog ve Özel Eğitim Uzmanı Bihter Gencer veriyor.

Ödül ve ceza nedir?

Ödül ve ceza aslında hayat içinde zaten varolan kavramlar. Davranışlarımızın doğal sonuçları olur. Bu sonuçları aldığımız deneyimlerimiz hangi davranışlarımızı bırakıp hangilerini sürdüreceğimizi belirlememizi sağlar. Ödül ve cezanın dozu ve dengesi ne olmalıdır ki çocuk büyüdüğünde “ödül ve ceza hayat içerisinde doğal olarak vardır” sonucuna ulaşabilsin. Çok fazla ya da çok az ödül veya ceza beklentileri ile değil; hep takdir ve onay beklentileri ya da otoriteyi olduğundan daha cezalandırıcı gibi değil de; ödül ve ceza kavramlarını yaşamdaki doğru dengesiyle algılayarak hayata devam edebilsin. Yani şunu söylemek istiyorum: Bir kişi ya hapse girersem diye mi hırsızlık yapmaz yoksa hırsızlık yapmak içsel olarak kendisini rahatsız edeceği için mi?; ya da doğru davranmanın getireceği içsel bir huzurla mı arkadaşına yardım eder, yoksa eğer yardım edersem o da bana sonra yardım eder düşüncesiyle mi yardım eder?; bir kişi polis ceza yazmasın diye mi kırmızı ışıkta durur, yoksa kırmızı ışıkta neden geçilmemesi gerektiğini içselleştirdiği için mi?

Ödül deyince genelde akla şeker çikolata, ceza deyince de eskiden dayak veya tek ayak cezası gelirdi ama şimdi oda cezası geliyor. Ödül de ceza da aslında aynı amaç doğrultusunda verilir: “Olumsuz davranışı değiştirmek ve olumlu davranışı yerleştirmek”. Fakat bu iş ceza ile yapıldığı zaman neler oluyor bir bakalım: