Ahlak nedir? Bize ne ifade eder? Çocuk ahlak edinimini nasıl gerçekleştirir? İşte bu sorular bugüne kadar farklı alanda çalışmalar yapan birçok bilim adamının ve araştırmacının temel çıkış noktası olmuş ve onları ahlak gelişimini incelemeye yöneltmiştir. Ben de bu yazımda çocukların ahlak gelişimi hakkında size bilgi vermek, aileler ve eğitimciler olarak sizlerin bu konuda neler yapabileceğinizi göstermek istedim.

Öncelikle “ahlak nedir” sorusu ile başlayalım. Ahlak, genel geçer bir tanımla şu şekilde açıklanabilir; “çocuğun hayatının ilk yıllarında başlayan ve yaşamı boyunca devam eden içinde yaşadığı toplumun değer yargılarını kabullenme ve sosyalleşirken o toplumun iyi ve kötülerini öğrenme sürecidir”. Bu şekliyle ahlak, yaşamımızın başlangıcından itibaren hayatımızın her kesitinde varlığını, belli değerler ya da kurallar olarak, sürdürmektedir.

Bu konuda önemli bir çalışmaya imza atmış olan Kohlberg* ahlak gelişimini şu şekilde açıklamaktadır:

Evre1: Ceza ve itaat dönemi: Bu evrede davranışın sonucunda doğruluk ve yanlışlığına bakılır. Örneğin çocuk eğer ahlaki olarak hata yapmışsa cezalı, doğru olanı yapmışsa değildir.

Evre 2: Gelenek öncesi özellikler taşımakla birlikte ikinci evre birinci evreye oranla daha gelişmiş özellikler gösterir. Bu özellikler çocuğun yeni zihinsel ve rol alma yeteneklerinden kaynaklanır. Bu evrede göze göz dişe diş anlayışı hakimdir. Kurallara, ihtiyacı karşıladığı sürece uyulur. Bu dönemdeki birey için herşey karşılıklıdır.

Evre 3: Bu evrede kişiler arası uyum ya da “iyi kız, iyi oğlan” yönelimi iyi davranış, başkalarını hoşnut kılan, onlara yardım eden ve onlar tarafından beğenilen davranıştır. Çoğunluğun davranışıyla ya da doğal davranışla stereotipik bir uzlaşım vardır. Kibar olarak takdir edilmek önem kazanmıştır. Bu evrede iyi vatandaş vergi ödemelidir; iyi çocuk anne ve babanın koyduğu kurallara uyar ve ona göre hareket eder.