çocuklarda dil oyun



Büyük ihtimalle söz dizimi dilin bizi diğer hayvanlardan ayıran en önemli taraflarından biridir. Sonuçta hayvanlar birbirleriyle iletişim kurabilmek için sesler çıkarır ve bu bazen son derece karmaşık bir sisteme sahip olabilir. Fakat bizim dilimizdeki söz dizimleri karmaşık fikirleri diğerine nazaran oldukça az bir sesle ifade edebilmemize ve ifade edilen bu fikirleri tam olarak anlayabilmemize imkan verir. Planlar yapabilmemizi, hipotezler oluşturabilmemizi ve hayal edebilmemizi sağlayan dilbilgisidir. Şaşırtıcı olarak fonetik gibi söz dizimi de büyüdükçe öğrenmesi zor bir şeye dönüşür. Göçmenlerde yapılan araştırmalara göre insanlar bir yetişkin olarak geldikleri yerdeki dili öğrenirlerken iki şeyde zorluk çekiyorlar: Telaffuz (erken yaşta kazanılır) ve dilbilgisi. ABD’de göçmenlerle yapılan çalışmalar sonucu araştırmacılar ülkeye 7 yaşından önce göç eden çocukların konuşma esnasında sadece birkaç gramer hatası yaptıklarını tespit etti. Buna karşılık ülkeye geldiklerinde yetişkin sayılabilecek yaştaki insanların konuşmalarındaki dilbilgisi hatalarının oranı burada on yıldan fazla bir zamandır yaşıyor olsalar dahi geliş yaşlarının önceliğine bağlı olarak artış göstermektedir. Otuz yıldır işaret dilini kullanan işitme engelli yetişkinlerle yapılan araştırmalar da hemen hemen aynı sonuçlara sahiptir.

İşitme engelli bir aileye doğan ve doğumdan itibaren işaret dilini tecrübe etmiş insanların işaret dili dilbilgileri işitme engelli çocuklar için özel okullara 4-6 yaşları arasında gitmiş yetişkinlerden çok daha iyidir. Üstelik bu tür okullara 12 yaşından sonra giden işitme engelli çocukların bir yetişkin olduklarında 20 yıldır bu dili kullanıyor olsalar dahi sürekli gramer hataları yaptıkları fark edilmiştir. Çocuklar kelimeleri birbiri ardına dizebilmeye başladıkları noktadan itibaren bunu gramere uygun yaparlar. Konuşma esnasında ara sıra ebeveynlerinin cümlelerini taklit etmeleri normaldir. Bazı basit cümleleri bu şekilde sarf etmek onlara kolaylık sağlar fakat aslında çocuklar dilbilgisi kurallarını açık bir şekilde öğretmemize gerek kalmadan kendi cümlelerini gramere uygun bir şekilde kendileri yaratır. Sanki söz dizimini kavrayabilmeleri ve edindikleri tecrübelerden yola çıkarak dilbilgisi kuralları yaratabilmeleri için onlara yardım eden bir mekanizmaları vardır. Önceki bölümde gördüğünüz üzere çocuklar bilgi toplarken hipotezler oluştururlar fakat yaşadıkları farklı tecrübeler sonucu oluşturdukları bu hipotezler sürekli değişir. Mesela dilbilgisi konusunda gelişimini tamamlarken çocuğunuzun ilk hipotezi büyük ihtimalle “eğer bir şey geçmişte olduysa ona ‘-dı, -di … takısı’ ekliyoruz” olabilir (ağladı, geldi gibi). Bu bir süre bu şekilde gider fakat eninde sonunda bebeğiniz “susadım” ifadesiyle karşı karşıya gelir. Buna göre ikisinden birinin yanlış olduğunu düşünür. Bundan sonraysa bazı ‘-dı ,-di’ eklerinin önündeki seslere göre ‘-tı, -ti’ (yaptı, gitti) değiştiğini fark eder. Daha sonra da kullandığımız fiile eklediğimiz sayısız ekleri öğrenir; “yaptıracaktım, gidebilecek miydin, sorsa mıydık?” ifadelerinde olduğu gibi. Bütün bu ayrımları bebeğiniz tek başına öğrenir. İlginç olarak anne babalar erken yaşta yapılan gramer hatalarını düzeltmeye pek meyilli olmazlar.