bebeklerde yüksek ateş ve havale



İdrar yolu enfeksiyonu, böbrekler, üreter (böbrekten idrar torbasına kadar olan idrar taşıyıcı kanal), idrar torbası, ve üretranın (idrar torbasından çıkan idrar yapma kanalı) çoğunlukla bakteri olmak üzere mikroplarla oluşan enfeksiyonuna verilen addır. İdrar yolları enfeksiyonu yenidoğan döneminde kız- erkek eşit olarak % 1 oranında, yedi yaşına kadar olan dönemde erkek çocuklarda ortalama %1, kız çocuklarda % 3-5 oranında görülür. İlk 1 yaşta erkek/kız oranı 4/1 iken, 4 yaş sonrasında 1/10 olup, kızların üstünlüğü dikkati çeker. Kızlarda üretranın kısa oluşu ve makata yakınlığı nedeni ile daha sık idrar yolu enfeksiyonu kapma riski vardır. Kızlarda ilk enfeksiyon, tuvalet eğitimine başladıktan sonra ortalama 3 yaş iken erkeklerde sünnetsizlerde daha sık olmak üzere ilk yaş içinde görülür.
Bakteriler, virüsler ve mantarların yol açtığı idrar yolu enfeksiyonu anatomik yapılarından dolayı kız çocuklarında daha çok görülür. Erkeklerde ise bir yaşından önce sık rastlanılan bu hastalığa yakalanma riskini sünnet olmuş bebekler daha az taşır. Klinilk Çocuk Sağlığı Merkezi doktorlarından Uzm. Dr. Evrim Kıray Baş, bebeklerin ve annelerinin huzurunu kaçıran bu hastalık hakkında bilgiler verdi.
Çocuklarda sık görülen idrar yolu enfeksiyonunun en sık görülen nedeni bağırsaktaki bakterilerin idrar yoluna bulaşarak yukarı doğru yol almalarıdır. Ancak yenidoğan döneminde çoğunlukla kan yolu ile ya da doğumsal olarak idrar yollarındaki anormallik nedeni ile olur. Bebeğinizin yaşı ne kadar küçükse belirtilerini anlamak da bir o denli güçleşir. Ama genel olarak bebeklerin ya da çocukların huzursuz oluşu, ateşin yüksekliği, son günlerde kilo alamaması ya da alma hızının azalması, idrarda değişik renk- koku, kusma, karın ağrısı, yan ağrısı, idrara sık çıkma, idrar yaparken ağlama ve acı hissetme ile kendini belli eden idrar yolu enfeksiyonu, böbreklerin zarar görmemesi için tedaviye hızla başlanmasını gerektirir.
Nasıl Oluşur?
İdrar yollarının böbreklerden, üretranın 1/3 alt kısmına kadar olan bölümü normalde sterildir. Bu sterilliği sağlayan ve bu mekanizmayı koruyan mekanizma; idrarın asitliği ve serbest akışı, boşaltım mekanizmasının normal olması, sistemin bütünlüğü ve vücut savunma mekanizmalarıdır. Bu mekanizmalardan herhangi birindeki aksaklık ya da anormallik idrar yolları enfeksiyonuna zemin hazırlar. İdrarın yapılmaması için gereken şartların olması da aynı şekilde idrarın mesanede toplanıp ortam değişkenliğine etkide bulunan bir diğer faktördür.
Kız çocukları daha fazla risk altında
Yenidoğanların %1’inde rastlanılan idrar yolu enfeksiyonlarının daha sonra erkeklere oranla kızlarda yoğun görülmesinin (bu oran 1-4 yaş arasında 1/5’dir.) nedeni üretranın daha kısa olmasıyla açıklanmıştır. Kız erkek oranı yaşla birlikte yükselir ve dört yaşından sonra 1/10 oranında görülmeye başlar. Bu yaş gurubunda diğer hazırlayıcı faktörler vücuda yerleştirilen sondalar, kabızlık, işeme bozuklukları, tuvalet eğitimi ve temizliğindeki eksiklikler ile idrar yolunun anotomik anormallikleridir.
Sünnet erkek bebeklerde riski azaltır
Erkeklerdeki görülen idrar yolu enfeksiyonları ise genellikle bakteriyel kaynaklıdır. Hazırlayıcı faktörlerden bazıları yine kız çocuğunda olduğu gibi idrar yolunun şekil bozuklukları, prematürelik, vücuda yerleştirilen sondalar ve sünnet yapılmamasıdır. İdrar yolu enfeksiyonu olan yenidoğanların %20-40’ında önemli böbrek anormallikleri görülebilir.
Yine okul çağında sık sık idrar yolu enfeksiyonu geçiren çocukların bir bölümünde ameliyat gerektiren idrar yolu anormallikleri vardır. Araştırmalar göstermiştir ki; bu çağdaki çocukların %30-40’ında koruyucu amaçla antibiyotik kullanılmasını gerektiren vezikoüretral reflü gelişir. Çocuğunuzun reflü geçirme olasılığı ilk idrar yolu enfeksiyonu geçirme yaşı küçüldükçe artar. Yani yenidoğan bebeğinizin geçirebileceği idrar yolu enfeksiyonu ileriki yaşlarda reflü olma olasılığını artırır.
Hangi belirtileri dikkate almalıyız?
Yenidoğanlarda belirtiler çok belirgin değildir. İyi beslenememe, ishal, gelişme geriliği, kusma, hafif sarılık, bebekte gevşeklik, ateş veya beden ısısı düşüklüğü idrar yolu enfeksiyonunu düşündürtebilir. Bebekler ve çocuklarda ise farklı belirtiler gözlenebilir. Bazı çocuklarda tamamen belirtisiz gelişebilirken, rutin bir tarama esnasında teşhis konabilir. Bazılarında kusma, ishal ve karın ağrısı birlikte seyreder.
İki yaşından büyük çocuklarda ise daha klasik sistit ya da piyelonefrit (böbrek iltihabı) çıkma olasılığı artabilir. İdrar yolu enfeksiyonlarının neredeyse %40’ı belirtisiz geçirilebilir.
Sistit belirtilerinden bazıları idrar yaparken ağrı, yanma, sık sık idrara çıkma, kanlı idrar, idrar tutamama, kaşıntı, kötü kokulu idrar ve gece yatak ıslatmalarıdır. Piyelonefrit belirtileri ise sistit belirtilerine ek olarak yüksek ateş, titreme, sırt ve kaburga bölgelerinde ağrı ve duyarlılıkla kendini gösterir.
Tanı nasıl konur?