bebeklerde dil gelişimi

dil kazanımında etkili olana faktorler


Dil, insanı diğer canlılardan ayıran en önemli becerilerden biridir ve oldukça karmaşık bir gelişimin ürünüdür. İletişimde işaret ve sembol olmak üzere iki çeşit sinyal vardır. Dil ise iletişimde sembollerin kullanılmasıdır. Dilin iki temel bileşeni vardır:

1. Alıcı dil (anlama dili, reseptif dil)

2. Anlatım dili (konuşma dili, ekspresif dil)

Dil ve konuşma gelişiminin en yoğun yaşandığı dönem yaşamın ilk 3 senesidir. Bu yıllar beyinde gelişim ve olgunlaşmanın en yoğun yaşandığı yıllardır. Dil gelişimi için doğuştan gelen uygun yapısal özellikler (örn. uygun çene ve ağız yapısı), zengin ses ve görüntü içeren dış ortam gerekli olur. Alıcı dil anlatım dilinden önce gelişir. Bebeğin ilk kelimeleri çıkarmadan önce ses ve hareketleriyle iletişim kurduğu döneme dil öncesi dönem denir. Bu dönemde dinleme, izleme ve paylaşma, sesleri deneme, sesleri anlamlarla eşleştirme ve son olarak da kelime üretimi gerçekleşir. Dilin kazanılması, doğrudan çocuğun bilişsel gelişimine dayanmaktadır ve zihinsel uyum süreçlerinin her biri algılama, kavram geliştirme ve dilin kazanılmasıyla yakından ilişkilidir. Dil gelişimini etkileyenler arasında genetik, algısal, bilişsel, etmenler nörolojik gelişim, fiziksel ve ruhsal durum, anne-bebek etkileşimi, sosyal çevre, cinsiyet, aile yapısı, iki dillilik ve sosyokültürel etmenler sayılabilir. Tüm bebekler dili öğrenmeye öncelikle kullanılan dildeki sesleri öğrenmekle başlarlar. Seslerden hecelere, cümlelere ve dilin tam olarak anlaşılmasına dek süren süreç içinde sıra değişmezken, gelişimin hızı tüm bu etmenlerden etkilenmektedir. İlk 3 ayda konuşma sesleri (fonemler); 3-9. aylarda ses birleşimi, kelime oluşturma (morfemler); 9-18. aylarda gramer, cümle oluşturma (sentaks); 18-36. aylarda kelime ve cümlenin anlamını kavrama (semantik) gelişimi olur. Zamanla konuş manın tonlama ve ritmi (prozodi) ve (pragmatik dil kullanımı) dilin sosyal iletişim için etkin kullanımı gelişir.