Fobiler birçok insanın hayatında var. Kimi yükseklikten korkar kimi kediden, kimi insan içine çıkmaktan kimi yalnızlıktan, kimi böcekten kimi uçaktan… Fobik korkularda kişi, hayatını buna göre organize etmeye başlar. Uçak fobisi olan kişi uçağa binmez, kedi fobisi olanlar kedili ortama girmez. Dolayısıyla gerçekdışı olsa da yoğun olarak yaşanan fobik korku kişiyi bazen gerçek bir sıkıntının içine düşürebilir. Hayatımızı böylesine etkileyen fobiler hakkında merak ettiklerinizi Uzman Psikolog Şafak Ağaca Kemal’e sorduk.

Fobi nedir, neden kaynaklanır?
Algılanan bir tehlike veya tehdit anında hissedilen gerilim, güçlü bir kaçma veya kavga etme dürtüsü, hızlı kalp atışları, kaslarda gerginlik gibi belirtilerle yaşanan yoğun duygusal uyarılmaya korku deriz. Fobi, belli bir nesnenin, durumun veya etkinliğin yarattığı ve kişinin kendisinin de yersiz veya aşırı olarak kabul ettiği, yoğun olarak hissedilen korkudur. Aslında korku, doğası gereği tehlike anında kendisini korumaya yönelen insanoğlu açısından faydalı bir duygudur. Öte yandan, fobiler kişiyi tehlike altındayken korusa bile günlük hayatını olumsuz yönde etkiler. Fobik durumu yaşamamak için kişi ortamdan hızlıca kaçmak ve uzaklaşmak ister. Fobik durumla karşılaştığında belirgin bir rahatsızlık hissi, kalp çarpıntısı, baş dönmesi, ağız kuruluğu, terleme, yutkunma, öleceğini düşünme gibi fizyolojik belirtiler gösterir.

Her insanın hissettiği korku ve yaşadığı fobik durum, nesne ya da olay çeşitlilik gösterse de aslında iç dinamikler açısından birbirlerine benzer. Eğer kişi temelde kontrol kaybı hissediyorsa, ölüm düşünceleri yoğun olarak varsa kısacası çeşitli içsel sıkıntılar yaşıyorsa kişi bu duygularını dışa vurur ve bu olumsuz duygularını bir nesneye yöneltir. İçsel sıkıntıların dışa vurulmasının yanında bazen gerçekte yaşanmış sorunlar da fobilere neden olabilir. Örneğin uçağı düşme tehlikesi geçirmiş biri, bu tehlikeyi ne kadar iyi atlattığına odaklanamayıp korkusunu her uçak lafını duyduğunda ya da uçak gördüğünde kontrol edilemez bir şekilde yaşayabilir. Travmatik bir deneyime maruz kalmak veya birinin maruz kaldığını görmek de fobinin doğuşuna sebep olabilir. Örneğin, çocukken bir yakınının asansörde kaldığını gören biri asansör fobisi geliştirebilir.